2017 йилнинг 9 ойида «Тошкент» РФБ савдо айланмаси 68,4 млрд. сўмни ташкил қилди
2017 йилнинг ўтган 9 ойи давомида фонд биржасида қимматли
қоғозлар билан амалга оширилган битимлар сони – 1915 тани ташкил этди. Биржа
савдо айланмасининг умумий ҳажми эса 68,4 млрд. сўмдан иборат бўлди. Тўққиз ой
давомида биржа савдолари орқали 83 та акциядорлик жамиятининг 1 206,9 млн. дона
қимматли қоғозлари билан биржа битимлари тузилди.
Ҳисобот
даврида фонд биржасида Ягона дастурий-техник комплекснинг қуйидаги савдо тизимларида
савдо битимлари амалга оширилди: «Stock Market» акция бозорида: – асосий секцияда
(“Main Board”) – 55,1 млрд. сўмлик 1762 та битим; – жисмоний шахслар учун
клирингсиз битимлар тузиш имкониятини берувчи секцияда (“NC Board”) – 0,1 млрд.
сўмлик 148 та битим; – музокаралар аукциони тарзидаги секцияда (“Nego Board”) –
0,2 млрд. сўмлик 1 та битим;
- хорижий
валютада қимматли қоғозлар сотиладиган «FTC Market» бозорининг асосий
секциясида (“Main Board”) – 1,95 млн. АҚШ доллари ёки савдо кунидаги МБ курси
бўйича 7,9 млрд. сўмлик 4 та битим;
- «Bond
Market» облигациялар бозорининг асосий секциясида (“Main Board”) – 2,0 млрд.
сўмлик 3 та битим;
– акция
пакетларини реализация қилиш (блок – трейдинг) савдо секциясида - 3,1 млрд.
сўмлик 1 та битим.
Таҳлилларга
кўра, жорий йилнинг 9 ойлик савдо айланмасида иқтисодиётнинг молиявий тармоғи,
яъни банк, суғурта ва лизинг соҳасидаги компаниялар қимматли қоғозлари юқори
инвестицион жозибадорлик касб этган ҳолда унинг умумий савдо айланмасидаги
улуши 65,3 фоизни ёки 44,6 млрд. сўмни ташкил қилди. Ўз навбатида, молиявий тармоқнинг
энг кўп қисми, яъни 58,8 фоизи ёки 40,2 млрд. сўмлик ҳажми тижорат банкларининг,
3,1 млрд. сўмлик қисми (4,5 фоиз) эса лизинг компаниялари ҳамда 1,3 млрд.
сўмлик қисми (1,9 фоиз) суғурта компанияларининг қимматли қоғозлари билан
имзоланган битимлар ҳиссасига тўғри келди. Шунингдек, ўтган даврда агросаноат
мажмуасига кирувчи жамиятларнинг қимматли қоғозлари билан амалга оширилган
битимлар ҳиссаси ошди. Уларнинг умумий биржа савдо айланмасидаги улуши йил
бошидан буён 23,9 фоиз ёки 16,4 млрд. сўмни ташкил қилди. Бундан ташқари, биржа
савдо айланмасининг 0,4 фоизи ёки 0,2 млрд. сўмлик қисми саноат тармоғига ҳамда
2,1 фоизи ёки 1,4 млрд. сўмлик қисми
қурилиш материаллари тармоғига мансуб акциядорлик жамиятларига тегишли бўлди.
Фонд
биржасининг 9 ойлик умумий савдо айланмаси таркиби инвесторлар тоифасига кўра
таҳлил қилинганда, унинг асосий қисмини, яъни 63,7 фоизини (43,6 млрд. сўм)
юридик шахсларнинг инвестициялари ташкил этганлигини кўришимиз мумкин. Шундан
20,7 фоизи ёки 14,2 млрд. сўмлиги хорижий инвесторлар ҳиссасига тўғри
келади. Инвестор сифатида юридик шахслар
энг кўп молиявий тармоқ (54,8 фоиз) ва агросаноат мажмуасига (33,4 фоиз) мансуб
акциядорлик жамиятлари акцияларига юқори қизиқиш билдиришган.
Шунингдек,
жисмоний шахслар томонидан қимматли қоғозларга йўналтирилган инвестициялар
ҳажми ҳисобот даврининг ўзида 24,8 млрд. сўмгача етди ҳамда умумий биржа савдо
айланмасининг 36,3 фоизини ташкил қилди. 2016 йилнинг 9 ойлигида эса жисмоний
шахсларнинг инвесторлар таркибидаги улуши 21,7 фоизни ёки 37,0 млрд. сўмдан
иборат бўлган. Таъкидлаш лозимки, инвестор сифатида жисмоний шахсларнинг
тижорат банклари (83,2 фоиз) ва суғурта компаниялари (0,4 фоиз) қимматли
қоғозларига бўлган қизиқиши юқорилиги кузатилди.
Шу
билан бирга, фонд биржаси фаолиятининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланган
молиявий барқарор жамиятларнинг қимматли қоғозларини биржа савдоларига жалб
қилиш юзасидан олиб борилган ишлар натижасида жорий йилнинг 9 ойи давомида 16
та акциядорлик жамияти биржа котировкалаш варағига киритилди ва листинг
талабларига жавоб бермаётган 23 та жамиятга нисбатан делистинг тартиби
қўлланилди. Натижада фонд биржаси котировкалаш варағидаги акциядорлик
жамиятлари сони жорий йилнинг 30 сентябрь ҳолатида 184 тани ташкил этди. Уларнинг 25 таси “А” тоифа, 29 таси “В” тоифа, 100
таси “С” тоифа ҳамда 30 та жамият “Р” тоифага мансубдир.